Gazete REDGök cisimleri neden küre biçimindedir?

Gök cisimleri neden küre biçimindedir?

Bilim insanları, yuvarlak olduğundan ve çok fazla su içerdiğinden Dünya’yı mavi bir bilye şeklinde tanımlıyor. Bu benzetmenin kaynağı olan ummanlar (okyanus), aslında oldukça özel…

Güneş Sistemi’ndeki diğer seyyarelerde (gezegen) su, ya hiç yoktur veya kilometrelerce derine uzanan buz katmanının altında hapsolmuş durumda.

Yanı sıra, Dünya’nın yuvarlaklığı apayrı bir konu. Merkür’den Neptün’e kadar, sistemimizdeki gezegenlerin hepsi devasa birer küre biçiminde. Güneş Sistemi’nin ötesinde yer alan gezegenler dahi oldukça yuvarlak şekle sahip. Bunun nedenini anlayabilmek için herhangi bir gezegenin yahut gök cisminin oluşum evresine dek bir bakış atmak icap ediyor.

Gezegen oluşumları ekseriyetle yeni yıldızların çevresinde toz bulutları şeklinde başlar. Bu toz bulutları birbiriyle çarpışıp birbirlerine eklemlenerek daha büyük öbekler haline gelir.

Evrendeki her cismin bir kütle çekim etkisi var; bedenlerimizin bile… Cisimler büyüdükçe (Jüpiter bir örnektir) kütle çekimi de güçlenir; ama bu etki, cisim ancak Dünya veya Ay gibi büyük bir biçim alırsa hissedilebilir.

Bir gezegenin olağandan fazla büyüdüğünü tasavvur edersek, oradaki kütle çekim etkisi, yüzeyin çökmesine kapı aralayacak kadar artıyor. Arizona – Tucson (ABD)’daki Gezegen Bilimi Enstitüsü’nün yöneticisi ve CEO’su olan Mark Sykes, “Bu durum, içi boş bir karton kutunun üstüne oturduğunuzda kutunun çökmesine benzer” diyor.

Yeni oluşan bir gezegende bu olay tüm yönlerden aynı anda gerçekleşiyor. Böylelikle gezegen, küre şeklini alıyor. Uzaydaki pek çok cisim küre şeklinde. Fakat bunun gerçekleşmesi için cismin yaklaşık 965 kilometre ve üzerinde bir çapa sahip olması gerekiyor. Gök taşları ya da kuyruklu yıldızlar gibi küçük olan ve zayıf kütle çekimine sahip cisimlerin biçimleri daha garip olabiliyor. Örneğin, Satürn’ün uydusu Prometheus’un görüntüsü bir patatesi andırıyor.

Güneş Sistemi’nde oyuncak ördek görünümlü bir kuyruklu yıldız da var!

Öte yandan, Dünya bile mükemmel küre biçiminde değil. Dünya, kendi ekseninde döndükçe kara ve su kütleleri, bu durumun sebep olduğu kuvvetin bir neticesi olarak merkezden yukarı doğru yöneliyor. Dünya’nın çekim gücünün dönüş esnasında her şeyi yerinde tutabilecek kadar gücü olmasına rağmen, ekvator az çıkıntılı (hattâ bu sebeple yeryüzünün zirve noktası, teknik olarak Everest değil, Ekvador’daki Chimborazo volkanıdır).

Ayrıca, Ay da Dünya’nın şeklini bozuyor. Ay’ın Dünya üzerinde oluşturduğu gelgit etkisi, okyanusları yükseltiyor.

Yalnız onlar değil, karalar da gelgit etkisiyle ekvator civarında eser miktarda aynı eylem içinde.

Bu etkiler, her gezegen için değişik olabiliyor. Kaliforniya Pasadena’daki NASA Jet İtiş Laboratuvarı gezegen bilimcilerinden Mark Panning, “Mars, Dünya’nın iki katı hızlı döner ama onun kütle-çekimi, Dünya’nınkinden azdır; dolayısıyla yüzeyindeki çıkıntılar daha fazladır” diyor.

Bir diğer örnek de Haumea’dır. Neptün’ün ötesinde bulunan bu cüce gezegen, o kadar hızlı dönüyor ki vaziyet onu bir basketbol topundan çok, Amerikan futbolu topuna büründürüyor.

Geniş perspektifle bakıldığında bu tip pürüzler, yukarıda bahsedildiği gibi, belli bir çapa (965 km ve üstü) haiz gök cisimleri için oldukça ufak kusurlar teşkil ediyor. Tüm bunlara karşın, Güneş Sistemi gezegenleri gözlemlendiğinde fevkalade birer küre görünümündedir. Hatta sistem içerisinde biçim itibarıyla küreye en yakın olan, Güneş’tir…

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Salgın vurgunculuğu

90 yaşına kadar günü olan adam 60'ında ölüdüğünde 30 yıl boyunca devletler bu masraflardan kurtulmuş olacak. Edilen kârı hesaplayın! ...

Menzil, köy ve cemaat – 6

Menzil tarikatının hikayesi altıncı bölümle devam ediyor... YUNUS BAKİHAN ÇAMURDAN Abdülbaki Erol’un 1993’te başlayan şeyhliğiyle, Menzil cemaati bugün de sürdürdüğü...

Çöküş…

Kapitalizmle birlikte burjuva siyaseti de çöküyor… FİKRET BAŞKAYA “Bu ancak şu anlama gelebilir: Oradan çıkmak için yol yok değil...

Menzil, Köy ve Cemaat -5-

Devleti adım adım ele geçiren tarikatın ibretlik öyküsü... Beşinci bölüm... YUNUS BAKİHAN ÇAMURDAN (Ön not: Yazının ilk beş bölümünün bağlantılarına...

RED Arşiv

RED Sosyal

24,815BeğenenlerBeğen
17,090TakipçilerTakip Et
1,360AboneAbone Ol