Dengir’in doğumu…

Türk siyasetinin renkli isimlerinden, AP-DYP çizgisinden AKP saflarına, oradan da HDP’ye geçen Dengir Mir Mehmet Fırat vefat etti. Ancak, bu etkili politikacı yalnızca kendi adını değil, aşiret-siyaset ilişkileri içinde büyük bir mirası temsil ediyordu. Nüfuz alanı ticaret ağlarıyla, aile bağlarıyla Mersin’den Adıyaman’a uzanan bu mirasın kurucusu sayılabilecek Hacı Bedir Ağa’yı (1872 – 1928) hatırlamak bu nedenle önemli.

1915 yılında, Hacı Bedir Ağa büyük Rişvan aşiretinin Malatya’nın Kâhta kazasında sakin Zürevkan kolunun lideridir. Kardeşi Zeynel Bey ile birlikte Malatya sancağından güneye gönderilen Ermenilerin sevkini üstlenir. Tehcir kafilelerine Suruç civarında yapılan kıyımlarla ağabey-kardeş adlarını Alman Dışişleri Bakanlığı Siyasi Arşiv Belgelerine yazdırırlar. Malta Belgeleri olarak bilinen İngiliz Hariciyesi tehcir raporunda da yer alırlar.

1919 yılında Kâhta’ya sığınan Mamuretülaziz valisi Ali Galip Bey’e destek vermeyince Bedir Ağa’nın yıldızı Millî Mücadele döneminde de parlar. İki dönem Malatya milletvekilliği yapar. Ne var ki 1925 yılında Şeyh Said İsyanı patlak verir ve aile alt üst olur. İsyanın bölgedeki önemli destekçilerinden birisi de Mirdês aşiretinin lideri (şimdiki Erdem ailesi) Şükrü Ağa’dır. Bedir Ağa Ankara ile iyi ilişkilerine güvenir ve isyana destek vermez. Şükrü Ağa yakalanır ve sonunda idam edilir. Söylenti odur ki Şükrü Ağa’yı Bedir Ağa ihbar etmiştir. Bu durum aşiretler arasında huzursuzluk yaratır. Hatta Şükrü Ağa’nın yeğeni Osman Sabri amcasına söz verdiğini ifade ederek Bedir Ağa’yı öldürmeye çalışır. Öte yandan, Zeynel Bey isyancılara destek verdiği gerekçesiyle tutuklanır ve idamla yargılanır. İddiaya göre, Bedir Ağa kardeşini ipten almak için tüm gücünü kullanır ve nihayet başarılı olur. Kâhta’daki bu şartlara daha fazla dayanamayan Bedir Ağa 1926 yılında hanımları ve çocuklarıyla birlikte Mersin’e yerleşir. Kendisine şimdiki Adanalıoğlu yerleşiminde yer alan Ermeni emval-i metrukesi bir çiftlik verilir. 1927 yılında ise Kars milletvekili yapılır.

Bedir Ağa 1928 yılında ölür. Artık Mersin’e yerleşik durumdaki çocukları Fırat soyadını alırken, Kâhta’da kalan Zeynel Bey devlete ve Türklüğe sadakat nişanesi olarak Turanlı soyadını alır. Ailenin iki kolu arasındaki bağlar yakın akraba evlilikleri sayesinde canlı kalır ve Fırat kolunun Mersin’deki tarım ve ticaret nüfuzu ile Turanlı kolunun Kâhta’daki aşiret nüfuzu birbirini siyaset sahnesinde besler. Bedir Ağa’nın oğullarından Hüseyin Fehmi Fırat Demokrat Parti’den üç dönem milletvekilliği yapar. Kızı Bedriye’nin oğulları Mehmet Sırrı Turanlı ve Ali Avni Turanlı Adalet Partisi’nden milletvekilliği yaparlar. Bedriye’nin kızlarından Münevver ise Bedir Ağa’nın oğullarından Ali Fırat ile evlendirilir ve 1943 yılında Dengir Mir Mehmet Fırat dünyaya gelir…

Bundan sonrasını zaten bugün her yerde okudunuz…

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here